Extended Essay, yeni modelde (ilk sınav Mayıs 2027) beş ayrı değerlendirme kriteriyle toplam 30 puan üzerinden puanlanır. Bu kriterleri anlamak, yalnızca "nasıl puan alırım" sorusunu değil; "makalemi nasıl yazmalıyım" sorusunu da yanıtlar. Çünkü kriterler, iyi bir EE'nin neye benzediğini adım adım tarif eder. Bu rehberde beş kriteri, her birinin puan ağırlığını, harf notuna dönüşümü ve EE ile TOK'un diploma puanına birlikte nasıl katkı yaptığını ele alıyoruz.
Beş kriter ve puan ağırlıkları
Yeni Extended Essay değerlendirmesi, tüm dersler için ortak beş kriter kullanır. Toplam 30 puanın dağılımı şöyledir:
| Kriter | Neyi ölçer? | Puan |
|---|---|---|
| Framework for the Essay (Çerçeve) | Araştırma sorusu, yöntemler ve yapısal kurallar | 6 |
| Knowledge and Understanding (Bilgi ve Kavrayış) | Konuya ve kaynaklara hâkimiyet | 6 |
| Analysis and Line of Argument (Analiz ve Argüman) | Bilgiyi analiz edip argüman çizgisi kurma | 6 |
| Discussion and Evaluation (Tartışma ve Değerlendirme) | Bulguları tartışma ve makaleyi değerlendirme | 8 |
| Reflection (Yansıtma) | Öğrenme deneyiminin öğrenci üzerindeki etkisi | 4 |
| Toplam | 30 | |
Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, Discussion and Evaluation'ın 8 puanla en ağırlıklı kriter olmasıdır. Analiz, argüman ve değerlendirmeyi ödüllendiren üç kriter (Analysis, Discussion ve Framework'ün bir kısmı) birlikte puanın büyük bölümünü oluşturur. Bu, EE'nin bir "bilgi gösterisi" değil, bir "analiz ve tartışma gösterisi" olduğunu net biçimde söyler.
Framework for the Essay (Çerçeve)
Bu kriter, araştırma sorunuzun, araştırma yöntemlerinizin ve yapısal kuralların makaleye etkili bir çerçeve sağlayıp sağlamadığını ölçer. Değerlendirici şunlara bakar: Araştırma sorusu açık ve odaklı mı? Yöntem soruya uygun mu? Makale, başlık sayfası, içindekiler, tutarlı atıf ve kaynakça gibi biçimsel kurallara uyuyor mu? Güçlü bir çerçeve, iyi kurgulanmış bir araştırma sorusuyla ve düzgün bir yapı ve formatla başlar.
Knowledge and Understanding (Bilgi ve Kavrayış)
Bu kriter, seçtiğiniz konuya ve disipline dair bilgi ve kavrayışınızı değerlendirir. Kaynakları yerinde kullanıyor musunuz? Alanın terminolojisine ve kavramlarına hâkim misiniz? Konuyu, seçtiğiniz dersin akademik bağlamına doğru biçimde yerleştiriyor musunuz? Burada amaç, konuyu ezberlemek değil; onu araştırma sorunuza hizmet edecek şekilde anlamlandırmaktır.
Analysis and Line of Argument (Analiz ve Argüman)
Bu kriter, bilgiyi analiz edip tutarlı bir argüman çizgisi kurma becerinizi ödüllendirir. Kanıtı yalnızca sunmak değil, onu ayrıştırmak ve yorumlamak; bulguları mantıklı bir bütün hâlinde araştırma sorusunun yanıtına bağlamak esastır.
Bir paragraf yazdıktan sonra kendinize sorun: "Burada bir şeyi analiz mi ettim, yoksa yalnızca aktardım mı?" Aktarma özettir; analiz puandır.
Discussion and Evaluation (Tartışma ve Değerlendirme)
En ağırlıklı kriterdir (8 puan). Bulgularınızı tartışmayı, farklı bakış açılarını karşılaştırmayı, kanıtın gücünü ve sınırlarını tartmayı ve kendi makalenizi eleştirel biçimde değerlendirmeyi ölçer. Analizi bir adım öteye taşıyıp "peki bu ne anlama geliyor, ne kadar güvenilir, hangi sınırları var?" sorularını yanıtladığınızda bu kriterden yüksek puan alırsınız.
Reflection (Yansıtma)
Bu kriter, EE öğrenme deneyiminin sizin üzerinizdeki etkisini ölçer. Değerlendirme, RPF (Reflection and progress form) üzerinden yapılır. Süpervizörünüzle üç zorunlu reflection oturumu yaparsınız; yazılı yansıtma ise süreç sonunda yazılan tek bir 500 kelimelik reflective statement olarak kaydedilir. Değerlendirici burada karar verme sürecini, karşılaşılan zorlukları ve öğrenilenleri ne kadar içten ve derin yansıttığınıza bakar. Ayrıntılar için zaman planı ve RPF rehberimize bakın.
Ham puandan harf notuna
30 üzerinden aldığınız ham puan, ardından bir harf notuna (A'dan E'ye) dönüştürülür. A en yüksek, E en düşük nottur. Not sınırları (grade boundaries) her sınav döneminde IB tarafından belirlendiğinden, "kaç puan hangi harfe denk gelir" sorusunun kesin ve sabit bir yanıtı yoktur. Genel eğilim olarak yüksek toplam puanlar A-B, orta puanlar C, düşük puanlar D-E aralığına düşer; ancak kesin eşikler için güncel IB dokümanları esas alınmalıdır.
EE + TOK diploma puan matrisi
Extended Essay tek başına diplomaya doğrudan bir "ders notu" katmaz; bunun yerine TOK ile birlikte değerlendirilir. İki çekirdek bileşenin harf notları, aşağıdaki matriste birleştirilerek diploma toplamına en fazla 3 bonus puan ekler:
| EE ↓ / TOK → | A | B | C | D | E |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 3 | 3 | 2 | 2 | F |
| B | 3 | 2 | 2 | 1 | F |
| C | 2 | 2 | 1 | 0 | F |
| D | 2 | 1 | 0 | 0 | F |
| E | F | F | F | F | F |
Tabloda F, bir başarısızlık koşulunu (failing condition) gösterir. Yani EE ya da TOK'tan E notu almak, diğerinden ne alırsanız alın, diploma alma hakkınızı riske atar. Bu nedenle çekirdek bileşenlerin hiçbirini ihmal etmemek kritik önemdedir. Bu 3 puan, 45 üzerinden hesaplanan diploma toplamında sıklıkla eşik belirleyen puanlardır.
Matristeki değerler örnektir ve IB tarafından güncellenebilir. Kesin puan matrisi, not sınırları ve başarısızlık koşulları için her zaman güncel IB Diploma Programı dokümanlarını ve okulunuzun IB koordinatörünü kaynak alın.
Özet
Yeni modelde (ilk sınav Mayıs 2027) Extended Essay, beş kriterle 30 puan üzerinden değerlendirilir: Framework for the Essay (6), Knowledge and Understanding (6), Analysis and Line of Argument (6), Discussion and Evaluation (8) ve Reflection (4). En ağırlıklı kriter, tartışmayı ve değerlendirmeyi ödüllendiren Discussion and Evaluation'dır; bu yüzden analiz ve tartışma her zaman özetin önüne geçmelidir. Ham puan bir harf notuna dönüşür ve EE, TOK ile birlikte bir matriste değerlendirilerek diplomaya en fazla 3 bonus puan katar. Herhangi birinden E almak başarısızlık koşulu oluşturur. Yüksek bir EE notu için analiz, doğru yapı ve içten bir Reflection sürecini birlikte hedefleyin.