IB English B › Temalar › Sharing the planet
Theme 5 / 5

Sharing the planet — Gezegeni Paylaşmak

Bu tema, ortak bir dünyayı paylaşmanın getirdiği ortak sorumlulukları ele alır: çevre ve iklim, insan hakları, barış ve çatışma, eşitlik, küreselleşme, etik ikilemler ve kentsel/kırsal yaşam. IB English B'nin en toplumsal ve en tartışmalı temasıdır; sınavda argüman kurma, iki tarafı tartma ve etik durma becerini en çok sınayan alandır.

Identities Experiences Human ingenuity Social organization Sharing the planet
Odak
Ortak dünya · sorumluluk
Alt-tema
Çevre · hak · barış
En iyi türler
Görüş yazısı · konuşma · öneri
Ton
Argümantatif, ikna edici

1Bu tema ne kapsar?

Sharing the planet teması, "Aynı gezegeni paylaşan insanlar olarak birbirimize ve doğaya karşı sorumluluklarımız neler?" sorusunun etrafında döner. Kapsamı geniştir: çevre ve iklim değişikliği, insan hakları, barış ve çatışma, eşitlik ve adalet, küreselleşme, etik ikilemler ve kentsel/kırsal yaşam arasındaki denge. Ortak nokta hepsinin kolektif bir sorunu işaret etmesidir: bir kişinin ya da ülkenin seçimi, çok uzaktaki başkalarını ve gelecek nesilleri etkiler. IB bu temada senden basit gözlemin ötesine geçip sorumluluğun kimde olduğunu tartışmanı bekler.

Tema, sınavın her ayağında karşına çıkabilir. Paper 1'de bir görüş yazısı, açık mektup, konuşma ya da öneri (proposal) görevinin bağlamı bu temaya oturabilir; Paper 2'de iklim, göç ya da eşitlik üzerine bir okuma/dinleme metni gelebilir; ve Individual Oral'da bir protesto görseli, bir geri-dönüşüm kampanyası afişi ya da bir mülteci fotoğrafı seni doğrudan bu temaya bağlar. Anahtar: konuyu duygusal bir sloganla bırakma; her zaman bir alt-temaya in, iki tarafı da tart ve savını hedef (anglofon) kültürden bir örnekle destekle.

2Değinmen gereken en önemli noktalar

Bu açıları bilirsen tema hakkında söyleyecek sözün asla bitmez.

Birey mi, sistem mi? — iklim sorumluluğu

İklim krizinin sorumluluğu bireysel tercihlerde mi (uçmayı azaltmak, et tüketimini kısmak, geri dönüşüm) yoksa sistemsel aktörlerde mi (devletler, büyük şirketler, fosil yakıt endüstrisi)? Bir tarafta "her damla önemlidir" görüşü, diğer tarafta "emisyonun büyük kısmını yüz kadar şirket üretiyor" gerçeği var. İyi bir yanıt iki tarafı da kabul eder: bireysel eylem kültürü değiştirir ama gerçek dönüşüm için politika ve düzenleme şarttır.

Küreselleşmenin çift etkisi

Küreselleşme dünyayı birbirine bağlar: ticaret, teknoloji, fikir ve kültür serbestçe akar; yoksulluk azalabilir, bilgi paylaşılır. Ama aynı süreç yerel kültürleri ve dilleri aşındırır, aynılaştırır ve zenginlik uçurumunu derinleştirebilir. Karşı görüşü tanı: bazıları küreselleşmenin fırsat, bazıları ise kültürel kayıp anlamına geldiğini savunur. Sentez: bağlantı ile kimliğin korunması birlikte yürütülebilir.

Eşitlik mi, fırsat eşitliği mi?

Adalet sonuç eşitliği mi (herkes aynı paya sahip olmalı) yoksa fırsat eşitliği mi (herkes aynı başlangıç çizgisinden yarışmalı) demektir? Bu ayrım cinsiyet, ırk, sınıf ve engellilik tartışmalarının kalbindedir. Aynı fırsatlar bile geçmişteki eşitsizlik yüzünden herkese aynı sonucu vermez; bu yüzden pozitif ayrımcılık gibi araçlar tartışılır.

İnsan hakları ve aktivizmin kazanımları

Tarih, örgütlü hareketlerin gerçek değişim yarattığını gösterir: oy hakkı, medeni haklar, işçi hakları hep mücadeleyle kazanıldı. Bir tarafta "protesto ve aktivizm hakları ilerletir" görüşü, diğer tarafta "gerçek değişim yasa ve kurumlarla gelir" görüşü var. Güçlü bir yanıt: aktivizm gündemi belirler, kurumlar onu kalıcı kılar — ikisi birbirini tamamlar.

3Alt-temalar — derinlemesine

Resmî alt-başlıklar; her birinin ne kapsadığı ve hangi açıdan işlenebileceği.

4Anglofon kültür — ortak gezegen İngilizce konuşulan dünyada

IB, temayı hedef kültürle ilişkilendirmeni ister; işte somut çapalar.

Birleşik Krallık (UK)

İklim aktivizminde Britanya, Extinction Rebellion hareketinin doğduğu yerdir; sivil itaatsizlikle iklim krizini gündeme taşıdı. Kadın oy hakkı mücadelesinde the suffragettes ("Deeds, not words") bir insan hakları dönüm noktasıdır. Kültürel arka planda ise İngiliz countryside ideali — yeşil kırsal manzaranın milli bir değer sayılması — kentleşme ve çevre koruma tartışmasına doğrudan bağlanır. Ayrıca BBC belgeselleri ve David Attenborough'nun doğa yayınları, çevre bilincini anglofon dünyada yaygınlaştıran güçlü bir kültürel çapadır.

Amerika Birleşik Devletleri (US)

ABD, the Civil Rights Movement ve Martin Luther King'in "I have a dream" konuşmasıyla eşitlik mücadelesinin simge örneğini sunar. Yakın dönemde Black Lives Matter ırksal adalet tartışmasını küreselleştirdi. Kentsel/kırsal boyutta ise Amerikan suburbs (banliyö) modeli — otomobile bağımlı, geniş yayılan yaşam — sürdürülebilirlik ve toplum tartışmasının klasik örneğidir.

Daha geniş anglofon dünya

İngilizce'nin küresel lingua franca hâline gelmesi, küreselleşmenin hem gücünü hem bedelini gösterir: dünya bağlanır ama yerel diller baskı altına girer. İklim söyleminde İsveçli Greta Thunberg'in İngilizce üzerinden dünya gençliğini harekete geçirmesi bu erişimin kanıtıdır. Eşitlikte #MeToo hareketi sınırları aştı; yerli halkların toprak ve çevre hakları (Avustralya'da Aboriginal halkları, Kanada'da First Nations) ise "gezegeni paylaşma" fikrinin en somut örneğidir.

Nasıl kullanılır: Individual Oral'da bir çevre ya da adalet görseli görürsen, bu çapalardan birini seç ve kendi bağlamınla karşılaştır: "Just as Greta Thunberg used a global platform to hold governments to account, young people in my own country are also demanding climate action…"

5İlişkili kelime

Temayı doğal ve isabetli konuşmanı sağlayan öbekler.

Çevre ve sürdürülebilirlik

sustainability, carbon footprint, climate change, conservation, to raise awareness.

Haklar ve adalet

human rights, social justice, inequality, discrimination, ethical responsibility, refugee, activism.

Küreselleşme ve toplum

globalization, interdependence, cultural diversity, exploitation, common good.

6İngilizce örnek sorular + model açı

Individual Oral ve tartışma tipi sorular; cevaplar İngilizce.

Can individual actions really make a difference to climate change?Model angle: Individual choices — cutting waste, flying less, eating less meat — do matter, because they shift the culture and put pressure on markets. When enough people change what they buy, businesses and politicians eventually follow the demand. Yet the biggest share of emissions comes from a small number of corporations and states, so personal virtue can never replace regulation. In the UK, groups like Extinction Rebellion deliberately blocked roads and targeted Parliament precisely because they felt individual effort alone was not enough. My own view is that the two levels reinforce each other: everyday habits create the moral pressure, and only then does binding climate policy become politically possible.
Does globalization protect or erase local cultures?Model angle: Both at once, and that tension is the whole point. Globalization spreads ideas, trade and technology, and it can even help a small minority culture reach a worldwide audience through the internet. At the same time it pushes a single dominant culture and language — English as a lingua franca — which can quietly weaken local traditions, dialects and crafts. A young person in almost any country now grows up sharing the same films, brands and social media as a teenager in London or New York. The real challenge, I think, is to stay connected to the world without losing what makes each culture distinct, and some countries manage this balance far better than others.
How do social movements bring about change?Model angle: Movements change the world by shifting what a society sees as normal and acceptable. The suffragettes in Britain, with their slogan "Deeds, not words," and the Civil Rights Movement led by Martin Luther King in the United States first made an injustice impossible to ignore. Once public opinion had moved, laws and institutions turned that moral pressure into lasting, enforceable change. More recently, Black Lives Matter and #MeToo have shown that a single hashtag can put an issue onto the global agenda within days. Activism sets the agenda and creates urgency; institutions then make the change permanent — the two clearly work together rather than against each other.
Whose responsibility is it to protect the environment — individuals or governments?Model angle: It has to be shared, and framing it as either/or is misleading. Individuals can build the demand for change through everyday choices, recycling and raising awareness among the people around them. However, only governments and large companies can restructure energy grids, transport systems and industry at the scale the science actually requires. Blaming only individuals conveniently lets the biggest polluters off the hook and shifts guilt onto ordinary people. That is why campaigns such as Extinction Rebellion aim their pressure at policymakers rather than shoppers. Responsibility works best, in my view, when it flows in both directions: citizens lead by example while holding those in power to account.
Are human rights truly universal, or do they depend on culture?Model angle: In principle, rights such as freedom from torture, freedom of expression and equality before the law are meant to apply to every human being everywhere. In practice, different societies interpret and prioritise them very differently, and some governments dismiss criticism as "Western interference." I would argue that the core rights are genuinely universal, because the suffering they prevent is universal, but the way they are applied has to respect local context. The Civil Rights Movement, for example, appealed to values the United States already claimed to hold, and simply demanded they be extended to everyone. Real progress usually comes from within a culture rather than being imposed from outside.
Is it better to live in a city or in the countryside?Model angle: It depends on what a person values, and both options carry a clear environmental trade-off. Cities offer jobs, education, healthcare and culture, and dense living can actually be greener because people share transport and services. Yet they also bring pollution, noise, high costs and a sense of isolation despite the crowds. The countryside offers cleaner air, community and a slower pace, but often limited opportunities and a car-dependent lifestyle that raises each person's carbon footprint. In Britain the green "countryside" is treasured almost as a national symbol, while the American suburb shows how sprawl can become unsustainable. Personally, I believe the future lies in making cities themselves more liveable and sustainable.

7Örnek Individual Oral açılışı

Aşağıdaki örnek, bir görselden yola çıkıp temayı, alt-temayı ve anglofon örneği doğal bir akışla nasıl bağlayacağını gösterir.

İklim protestosu ya da geri-dönüşüm afişi türü bir görselle karşılaştığını düşün. İyi bir açılış görseli betimleyerek başlar, konuyu Sharing the planet temasına ve bir alt-temaya oturtur, ardından bir hedef-kültür örneği verip kendi bağlamınla karşılaştırır. Aşağıda Band 7 seviyesinde, yaklaşık iki dakikalık bir açılış için doğal İngilizce bir örnek var.

The photograph in front of me shows a large climate march, probably in a European city. In the middle a young woman is holding up a hand-painted cardboard sign that reads "There is no Planet B," and behind her hundreds of people, many of them students, are marching with banners. Their faces look determined rather than angry, and a few are carrying small children on their shoulders. For me, this image connects directly to the theme of sharing the planet, and in particular to the sub-theme of the environment, because it is about our shared responsibility for a world we all depend on. It immediately reminds me of movements in the English-speaking world, such as Extinction Rebellion in the United Kingdom, which used peaceful protest to force climate change onto the political agenda. What I find interesting is that this photograph shows ordinary people, not politicians, demanding action from those in power. In my own country, young people are beginning to organise very similar marches, and I would like to compare how climate activism works here with how it developed in Britain.

8Sınavda nasıl kullanılır?

Individual Oral: Çevre, hak ya da adalet temalı bir görsel (protesto, geri-dönüşüm kampanyası, mülteci fotoğrafı) gelirse: (1) görseli betimle, (2) bir alt-temaya bağla (ör. The environment ya da Human rights), (3) anglofon bir örnek ver (ör. Extinction Rebellion ya da the Civil Rights Movement), (4) iki tarafı tart ve kendi bağlamınla karşılaştır.

Paper 1: Bu tema en çok görüş yazısı (opinion column), konuşma (speech), resmî mektup, öneri (proposal), broşür (brochure) ve makale (article) göreviyle eşleşir — hepsi net bir sav ve ikna edici bir ses ister. Metin türü seçimi için Text Type Rehberi.

Kontrol listesi

  • Konuyu bir alt-temaya indirdim mi (genel kalmadım mı)?
  • İki tarafı da tartıp bir sentez kurdum mu?
  • En az bir anglofon kültür örneği verdim mi?
  • Temaya uygun kelimeyi kullandım mı?
  • Kendi bağlamımla karşılaştırma yaptım mı?
← Tüm temalar Metin türleri →