Cloze test, tek tek kelime bilgisini değil; paragrafın bütününü okuyup anlamı takip etme becerini ölçer.
Cloze test, ortak bir akademik paragrafa gömülü beş boşluğu (bağlaç, edat, kip ve eşdizim) doğru sözcüklerle tamamlaman istenen bir soru tipidir. Bu sayfada önce paragrafı okuyup sonra boşukları çözmenin sistematik yolunu, boşluk türlerini ve tam çözümlü bir örneği bulacaksın.
Cloze'da her boşukta şunlara bak:
Cloze test, YDS ve YÖKDİL'de karşına tek cümle olarak değil, ortalama 120-180 kelimelik bütünlüklü bir akademik paragraf olarak çıkar. Bu paragrafın içine gömülmüş, (1) ---- biçiminde numaralanmış beş boşluk vardır. Her boşluk ayrı bir sorudur ve her birinin altında A'dan E'ye beş seçenek bulunur. Boşluk işareti ÖSYM'de dört tire (----) ile gösterilir.
Kritik nokta şudur: Beş boşluk da aynı metnin parçasıdır. Yani bir cümlede kurduğun anlam, bir sonraki boşukta işine yarar. Paragrafı bir bütün olarak anlarsan, boşukların çoğu neredeyse kendiliğinden dolar.
Boşluklar tek bir beceriyi değil, birkaç farklı alanı test edecek şekilde dağıtılır:
Süre yönetimi açısından da önemlidir: Beş soru tek bir paragrafa yaslandığı için, o paragrafı bir kez doğru okuduğunda beş sorunun tamamı görece hızlı çözülür. Bu yüzden cloze, sınavın "verimli" bölümlerindendir; bir okuma parçasında beş ayrı metin okumak zorunda kalmazsın, tek metinden beş puan çıkarırsın. Buna karşılık, paragrafı yüzeysel okursan aynı hatayı beş boşuğa birden taşıma riski vardır.
Cloze'da en çok puan kaybettiren alışkanlık, ilk boşuğa gelip hemen şıklara bakmaktır. Doğru sıra tersidir: önce paragrafın tamamını oku, ana fikri yakala, sonra tek tek boşukları çöz.
Bir boşukta takılırsan onu atla, diğerlerini çöz. Sonraki boşuklardan kurduğun anlam, atladığın boşuğu netleştirir. Cloze'da boşuklar birbirini besler.
Boşuğun hangi türde olduğunu anlamak, çözümün yarısıdır. Üç ana tür ve mantıkları:
1) Bağlaç / geçiş sözcüğü. Burada anahtar, iki düşünce arasındaki ilişkidir. Boşuğun önündeki ve sonraki cümlenin fikrini kısaca özetle, sonra ilişkiyi adlandır: zıtlık mı, sonuç mu, ekleme mi?
| İlişki | Sık geçen sözcükler | İşaret |
|---|---|---|
| Zıtlık | however, although, whereas, yet, in contrast, nevertheless | İki fikir birbirini çürütüyor/dengeliyor |
| Sonuç | therefore, thus, as a result, consequently, hence | İkinci cümle birincinin doğal çıktısı |
| Ekleme | moreover, in addition, furthermore, besides | Aynı yönde ikinci bir kanıt |
| Sebep | because, since, as, due to | İkinci cümle birincinin gerekçesi |
2) Edat ve eşdizim. Edatlar mantıkla değil, alışılmış kullanımla öğrenilir. Fiil veya sıfatın hangi edatı istediğini bilmek gerekir: depend on, responsible for, consist of, capable of, result in. Boşuktan sonraki edat, seçeneği çoğu zaman tek başına belirler.
3) Zaman ve kip tutarlılığı. Fiil boşuklarında paragrafın geneline bak. Genel bir olgu anlatılıyorsa Simple Present; tamamlanmış bir araştırma anlatılıyorsa Past veya Present Perfect beklenir. Cümledeki zaman zarfı (currently, recently, in the past) belirleyici ipucudur.
4) Yapı ve ilgi. Bazı boşuklar ilgi zamiri (which, who, whose), edilgen yapı ya da mastar/isim-fiil seçimi test eder. Burada anlamdan çok cümlenin dilbilgisel iskeletine bak: özne var mı, fiil çekimli mi, boşluk bir isim mi yoksa bir eylem mi istiyor? Örneğin bir ilgi cümlesinde insan olmayan bir varlıktan söz ediliyorsa which, kişi söz konusuysa who gerekir.
Aşağıdaki akademik paragrafı ÖSYM formatında bir cloze olarak çözelim. Önce paragrafın tamamını oku, sonra her boşuğu ayrı ele alacağız.
The human body operates according to an internal clock known as the circadian rhythm, which regulates cycles of sleep and wakefulness over roughly twenty-four hours. This rhythm is (1) ---- influenced by exposure to natural light, particularly in the morning. (2) ---- artificial lighting has allowed people to remain active long after sunset, it has also disrupted these natural patterns. Prolonged exposure to screens before bed, for instance, suppresses the production of melatonin, a hormone (3) ---- for signalling the onset of sleep. As a result, many people struggle to fall asleep at appropriate times. Researchers therefore recommend limiting screen use in the evening in order to (4) ---- the body's natural rhythm. Failure to do so may, (5) ----, contribute to chronic fatigue and reduced concentration during the day.
Konu: Metin, sirkadiyen ritmin ışıkla düzenlendiğini ve yapay ışığın/ekranların bu ritmi bozduğunu anlatıyor. Genel zaman Simple Present; ton bilgilendirici ve sebep-sonuç odaklı.
This rhythm is (1) ---- influenced by exposure to natural light.
(2) ---- artificial lighting has allowed people to remain active long after sunset, it has also disrupted these natural patterns.
...melatonin, a hormone (3) ---- for signalling the onset of sleep.
...limiting screen use in the evening in order to (4) ---- the body's natural rhythm.
Failure to do so may, (5) ----, contribute to chronic fatigue and reduced concentration.
Cevap anahtarı: 1-C, 2-A, 3-D, 4-B, 5-E. Dikkat et: doğru cevap her seferinde en uzun ya da aynı harf değildir; her boşuk kendi mantığıyla çözülür.
1) Paragrafı okumadan boşuğa atlamak. Cloze'un tuzağı budur. İlk boşuğa gelip şıkları okumaya başlarsan, cümlenin bir sonraki cümleyle kurduğu mantığı kaçırırsın. Önce metnin tamamını oku.
2) Bağlaç mantığını ters kurmak. "İki cümle de aynı yöne mi bakıyor, zıt mı?" sorusunu atlamak en pahalı hatadır. because ile although ya da therefore ile however arasında yanlış seçim, cümlenin anlamını tersine çevirir. Her bağlaç boşuğunda ilişkiyi önce Türkçe olarak adlandır, sonra şıkka geç.
3) Eşdizim yerine tek kelime anlamına bakmak. Şıkların hepsi anlamca doğru görünebilir; ayrım, o kelimenin komşusuyla nasıl birleştiğindedir. responsible anlamca uysa da yanına for gelmezse yanlıştır. Boşuktan sonraki edatı ve fiili mutlaka kontrol et.
4) Zaman-kip tutarsızlığını gözden kaçırmak. Paragraf genel bir olguyu Simple Present ile anlatırken, sırf şık "kulağa hoş geliyor" diye bir geçmiş zaman kipi seçmek klasik bir tuzaktır. Fiil boşuklarında paragrafın zaman düzlemine sadık kal.
5) Tek boşukta kilitlenip zaman kaybetmek. Emin olamadığın boşuğu geç; diğer dört boşuğu çözdükçe kurulan anlam, o boşuğu netleştirir.
Cloze'da hız, paragrafı bir kez iyi okumaktan gelir. İyi bir ilk okuma, beş boşuğun çoğunu önceden çözer.