Text Type RehberiIB English B › Set of instructions
Professional

Set of instructions

Set of instructions (talimatlar), okurun bir işi adım adım ve doğru sırayla yapabilmesi için yazılan işlevsel bir metin türüdür. IB English B'de netlik türüdür: emir kipi, numaralı adımlar ve kısa, tek anlamlı cümleler beklenir.

Amaç
Bir işi yaptırmak, yönlendirmek
Okur
İşi yapacak kişi
Register
Nötr, açık, işlevsel
Kişi
İkinci tekil; emir kipi
Instructions · yerleşim
Başlık — How to…
You will need (madde)
Adım 1 · 2 · 3 (numaralı)
İpucu

Yönerge iskeleti: How to… başlığı, You will need listesi ve numaralı adımlar türü ele verir.

1Nedir & ne zaman kullanılır?

Türü tanı: sınavda bir metnin talimat olduğunu ilk saniyede anlamalısın.

Set of instructions, okura ne yapacağını sırayla söyleyen bir kılavuzdur. Denemeden ya da bloğdan farkı, ikna etmeye ya da anlatmaya değil bir görevi tamamlatmaya yönelmesidir — bu yüzden dil süssüz, doğrudan ve emir kipindedir. Tipik olarak bir başlık ("How to…"), gerekli malzeme/ön koşul listesi, numaralandırılmış adımlar ve gerektiğinde ipucu ya da uyarı içerir.

IB English B görevlerinde talimatlar şu bağlamlarda çıkar: bir tarifi ya da işlemi açıklama, bir cihazı/uygulamayı kurma, bir etkinliği düzenleme, yeni öğrencilere bir prosedürü tanıtma. Görev genellikle işi ve okuru verir; sen de adımları mantıklı sıraya dizip her birini tek bir eyleme indirgersin.

Anglofon günlük hayatta talimat metni her yerdedir: yemek sitelerindeki tarifler (BBC Good Food), wikiHow ve IKEA montaj kılavuzları, uygulama kurulum rehberleri ve güvenlik prosedürleri hep bu türe dayanır. Ortak nokta, yazarın kendini değil okurun eylemini merkeze almasıdır — amaç etkilemek değil, işi eksiksiz tamamlatmaktır. IB English B'de talimatlar en çok Human ingenuity (teknoloji, yaratım, "nasıl yapılır"), Experiences (etkinlik, gelenek, yemek) ve Social organization (okul, kurum kuralları) temalarına bağlanır. Görevi bu temalardan birine oturttuğunda hangi adımların gerçekten gerekli olduğunu seçmek kolaylaşır.

2Kurallar & konvansiyonlar

Bir metni "talimat" yapan yapısal ve dilsel özellikler.

Yapı

  • Başlık — "How to…" ile amacı belirtir
  • Kısa giriş — ne öğrenilecek, neden
  • Malzeme / ön koşul — gereken şeyler listesi
  • Numaralı adımlar — mantıklı sırada
  • İpucu / uyarı + kapanış — dikkat notu

Ses & register

  • Emir kipi — "Open", "Press", "Add"
  • İkinci tekil — okura doğrudan seslenir
  • Nötr ve yardımcı; süs yok
  • Kesin, tereddütsüz ton

Dil özellikleri

  • Kısa, tek eylemli cümle
  • Sıra belirteçleri — first, next, then, finally
  • Fiille başla — bir adım = bir emir
  • Somut, ölçülebilir bilgi (2 dakika, 200 ml)
  • Uyarı dili — Be careful, Make sure, Do not

Biçim öğeleri

  • Numaralı liste ya da madde işareti
  • Malzeme kutusu / ön koşul bloğu
  • Not, ipucu ya da uyarı satırı

3Neleri mutlaka uygulamalısın?

Sınavda talimat yazarken bu maddeler puanı doğrudan etkiler.

"How to…" başlığı + kısa amaç ver — biçim tanınır olsun.
Malzeme / ön koşul listele; adımlardan önce hazırlığı belirt.
Numaralı adımlar kullan; her adım tek bir eylem olsun.
Emir kipiyle başla (Open, Add) ve okura "you" ile seslen.
Cümleleri kısa ve tek anlamlı tut; sıra belirteci kullan.
En az bir ipucu ya da uyarı ekle (Be careful, Make sure).

4Açıklamalı örnek

Özgün örnek talimat metni. Sağdaki numaralı kartlar her konvansiyonun metinde nerede olduğunu gösterir. Seviyene göre seç:

How to Make a Simple Herbal Tea at Home1

A warm herbal tea takes only a few minutes to prepare, and it is the perfect way to relax after a long day. It costs almost nothing, and once you know the basic method you can change the flavour however you like. Follow these steps and you will have a fresh cup ready in no time.2

You will need: one clean mug, a handful of fresh mint leaves or a herbal tea bag, freshly boiled water, a small plate to act as a lid, and a little honey if you like your tea sweet.3

1. Boil fresh water in a kettle, and then let it cool for about one minute, so that it does not burn the leaves and turn the tea bitter.4

2. Rinse your mug with a little warm water first, and then place the mint leaves or the tea bag inside it.

3. Pour the hot water slowly over the leaves until the mug is almost full, leaving a small gap at the top.5

4. Cover the mug with a small plate and wait for four to five minutes. This traps the steam and lets the flavour develop properly.

5. Remove the leaves or the tea bag, stir gently, and add a spoon of honey if you want a sweeter taste.

Tip: Be careful when you pour the water, as it is very hot and can easily splash. Do not leave the tea for too long, or it may turn bitter and lose its fresh smell.6

Now sit back, hold the warm mug in your hands, and enjoy your simple homemade tea.

1"How to…" başlığı

Amacı açıkça belirten işlevsel başlık. "How to" functional title.

2Kısa giriş

Ne yapılacağını ve neden yararlı olduğunu söyler. Short purpose-setting intro.

3Malzeme listesi

Adımlardan önce gerekenleri sıralar. Materials / prerequisites.

4Numaralı adım + emir kipi

"Boil…", "let…" — tek eylem, fiille başlar. Numbered step, imperative verb.

5Kısa, net cümle

Her adım tek anlamlı ve sırayla. Short, single-action sentence.

6İpucu / uyarı

"Be careful", "Do not…" ile güvenlik notu. Tip and safety warning.

5Bu türe özgü dil & kalıplar

Talimatta işe yarayan hazır İngilizce ifade bankası. Her aşama için doğrudan, emir kipinde kalıp seç.

Başlık & giriş

  • How to make / set up / grow … — amacı belirten başlık
  • This guide will show you how to … — kısa giriş
  • Before you start, you will need … — malzeme/ön koşul

Adımlar (emir kipi)

  • First, … / Next, … / After that, … — sıralama bağlaçları
  • Take / Place / Press / Add / Wait until … — tek eylemlik emir
  • Make sure that … — kritik koşulu vurgular

İpucu & uyarı

  • Tip: for best results, … — yararlı ipucu
  • Be careful not to … — güvenlik uyarısı
  • If … does not work, try … — sorun giderme

Kapanış

  • Finally, … — son adımı işaretler
  • And that's it — you're done! — cesaret veren kapanış
  • Now you can enjoy / use your … — sonucu hatırlatır

6Sık yapılan hatalar

Türk öğrencilerin talimat metninde en çok düştüğü tuzaklar ve her birinin çözümü.

Emir kipi yerine gelecek zaman

Hata: You will take the pan and you should add water gibi dolambaçlı kalıplar; talimat zayıflar. Düzelt: Doğrudan emir kipi kullan: Take the pan. Add the water.

Adımları anlatıya çevirmek

Hata: Süreci bir hikâye gibi paragraf hâlinde anlatmak; okur adımı bulamaz. Düzelt: Numaralı, kısa adımlara böl; her adım tek bir eylem olsun.

Sıra bozukluğu / eksik adım

Hata: Bir adımın gerektirdiği malzemeyi ya da ön koşulu daha sonra söylemek. Düzelt: Adımları mantıklı sıraya diz; gerekli her şeyi baştaki You will need listesine koy.

Aşırı süslü dil

Hata: Talimatı sıfatlar ve mecazlarla süslemek; netlik kaybolur. Düzelt: Dili süssüz ve doğrudan tut; her cümle bir eyleme hizmet etsin.

Uyarı ve ipucu yokluğu

Hata: Yalnızca adımları sıralamak; okur nerede hata yapacağını bilmez. Düzelt: Kritik noktalarda Tip: ve Be careful not to… ekleyerek okuru koru.

7SL ↔ HL farkı

Aynı tür, farklı derinlik: sınav seviyene göre neyin beklendiğini bil.

SL talimatta (yaklaşık 250-400 kelime) açık bir başlık, malzeme listesi ve doğru sırada numaralı adımlar yeterlidir; biçimi kurmak ve emir kipini tutarlı kullanmak puanın çoğunu getirir. HL talimatta (yaklaşık 450-600 kelime) aynı iskelet beklenir ama daha zengin: adımlar arasında daha ince neden-sonuç bağları ("Stir gently, or the sauce will separate"), okurun olası hatalarını öngören ipucu ve uyarılar, hedef okura göre ayarlanmış bir ton (yeni başlayana sıcak ve cesaret verici, uzmana kısa ve teknik) ve isteğe bağlı adımları ayıran daha esnek bir yapı. HL'de talimat sadece "ne yapılacağını" değil, "neden öyle yapılacağını" da sezdirir.

SL taslağını HL düzeyine taşımak için iki hamle yeterlidir. Birincisi, kritik adımlara kısa bir gerekçe iliştir: "Let the dough rest" yerine "Let the dough rest, so the gluten can relax and the bread stays soft" yaz. İkincisi, okurun en sık yaptığı hatayı önceden yakala ve bir uyarıya dönüştür ("Don't open the oven in the first ten minutes, or the cake will sink"). Bu iki hamle adım sayısını artırmadan metni ustalaştırır ve HL'nin beklediği öngörüyü verir.

"Fark adım sayısında değil, öngörüde: SL doğru sırayı verir; HL aynı sırayı okurun hatalarını önceden gören ipucu ve gerekçelerle güçlendirir.

8Hızlı şablon

Sınavda bu iskeleti doldur — biçimi garantiler.

Başlık
"How to…" + amaç
Giriş
Ne öğrenilecek + neden yararlı (1-2 cümle)
Malzeme
Gerekli şeyler / ön koşullar listesi
Adımlar
1, 2, 3… emir kipiyle, tek eylem, sırayla
İpucu / uyarı
Be careful / Make sure / Do not + kapanış
← Tüm metin türleri Talimat yazmayı dene →